Mijn trouwe vrienden/medewerkers Anne Boermans (media-analist, Visi, het Financiëele Dagblad) en Han Nefkens (schrijver, fotograaf te Barcelona) stuurden allebei een bijdrage over de koningin.
Ik vind, als altijd, een eer om ze te plaatsen.



Precies niets

‘Soms heb je zelf de zorgen, of iets wel helemaal gaat zoals het zou moeten. Of je hebt gewoon de behoefte aan meer informatie. Is er inderdaad aan dit of dat gedacht. Moet men misschien nog eens luisteren naar een stem vanuit de ene, of de andere hoek.’
Aan het woord is koningin Beatrix, in een NOS-uitzending, deze week, over haar 25 jaar als staatshoofd.
Ze kijkt bij het formuleren van deze tekst voortdurend weg, naar alle hoeken van de kamer.
De oorzaak is duidelijk: ze scant in haar geest de vele tientallen concrete situaties, welke ze in die 25 jaar heeft meegemaakt.
Ze komt daar niet uit, het zijn er te veel.
Dus spreekt ze in algemeenheden, en maakt ons niets duidelijk.
De oorzaak blijkt de vraagstelling te zijn.
De interviewster vroeg haar: ‘Hoe ziet u eigenlijk precies uw verhouding tot de minister- president?’
Deze formulering is om twee redenen zeer lastig voor de ondervraagde. I
n de eerste plaats beslaat het onderwerp een periode van 25 jaar.
Door zo’n vraag gaat de koningin alle gesprekken met alle premiers verkennen, alvorens een concreet antwoord te geven. Ze verzandt daarin. Ze begint het antwoord met: ‘Het wekelijkse gesprek met de minister-president is natuurlijk ongelooflijk belangrijk.’
De interviewster vraagt niet door, met een tekst als ”Kunt u aan de hand van één voorbeeld duidelijk maken wat er volgens u zo belangrijk aan is?”
Ze zwijgt.
Dus blijft de koningin zoeken in haar geest: ‘Het is belangrijk dat je elkaar regelmatig ziet.(…) Er zijn zo veel lopende zaken, die je moet bespreken.’
We hebben als kijker nog steeds geen idee, waar ze concreet aan denkt.
Ze vervolgt: ‘Je moet ook goed op de hoogte blijven van wat men doet. Waar men mee bezig is…’ Enzovoort. Ze blijft doorgaan met het verkennen van de horizon van haar geest.

De ander helpt niet, maar blijft stil. Dat heeft te maken met probleem nummer twee: het woord “precies” in de vraag. Wanneer je dat woord introduceert, krijg al gauw zeer nauwkeurige, lange antwoorden. Dus is spoedig onderbreken met een vervolgvraag ongepast. Het grote verschil tussen: “Kunt u vertellen wat u gister deed?” en: “Kunt u PRECIES vertellen wat u gister deed?” Het grote risico van die formulering is, dat de ondervraagde ver in detail treedt, waardoor de essentie zoek raakt. Als dan ook nog een periode van 25 jaar moet worden gescand, is concreet antwoorden onmogelijk. Daarom komt de koningin er niet uit. Ook de volgende vraag blijkt onmogelijk te beantwoorden: ‘U hebt nu de afgelopen 25 jaar al de nodige formaties meegemaakt. Waaruit bestaat nu precies uw rol, bij die formatie.’
Dit probleem, te veel situaties moeten scannen, speelt overal waar een langere periode wordt besproken, bijvoorbeeld in sollicitatiegesprekken. Oplossing voor de geïnterviewde: kies tevoren relevante, zeer concrete situaties. Opdat u op dit soort vragen kunt zeggen: “Laat ik een voorbeeld noemen.” Probeer dus vragen met het “P”- woord vooral niet “precies” te beantwoorden. Dan loop je vast in een vette klei van algemeenheden.
De koningin doet overigens wel degelijk en aantal pogingen tot concretisering. Zo vertelt ze, dat één van haar eerste werkbezoeken voerde naar de PTT, waar veel vrouwen werkten in de nachtdienst. Ze wilde kijken welke problematiek daar speelde. De interviewster vraagt niet: “En, wat trof u aan,” maar stelt vast: ‘Dus het koningschap werd toen meer naar buiten georiënteerd.’
Voor programmamakers is de oplossing: overleg met de gast. Bij zo’n thema, 25 jaar koningin, dient bij ieder aspect tevoren uitgebreid gezocht te worden naar voorbeelden. Ontbreken die, dan heeft zo ’n gesprek geen zin.
De koningin toont een grote mate van openheid en vertrouwelijkheid.
Tegen het eind van de uitzending zegt ze bijvoorbeeld over haar werk: ‘Vooral denk ik dat je je verkijkt op hoe eenzaam het is.’ Ze stopt. Kijkt de ander aan, lijkt bijna geroerd. Vervolgt: ‘Ik denk dat dat een element is dat je nooit kunt inschatten van te voren.’
Een prachtig moment.
We willen nu graag weten wat ze hiermee bedoelt.
Hier hoort een vraag naar verduidelijking, zoals: “Wanneer was u voor het laatst eenzaam in uw werk?” Deze interviewster echter, niet vragend maar concluderend: ‘Omdat het uiteindelijk aan u is om beslissingen te nemen.’
De koningin mompelt iets onverstaanbaars. Ze is het zichtbaar niet eens met deze vaststelling. Het prachtige moment van openheid is gebroken.
Wat ze wilde zeggen weten we niet.